Ivo Andrić – 38 godina od smrti nobelovca

Na današnji dan, prije 38 godina, u Vojnomedicinskoj akademiji u Beogradu, preminuo je jedini srpski nobelovac, književnik Ivo Andrić.

Andrić je rođen 9. oktobra 1892. godine u Dolcu pored Travnika u tadašnjoj Austrougarskoj. U gimnazijskim danima bio je vatreni pobornik integralnog jugoslovenstva, pripadao je naprednom nacionalnom pokretu ”Mlada Bosna” i bio je strastveni borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda od austrougarske vlasti. Svoju prvu pjesmu ”U sumrak” objavio je 1911. godine u ”Bosanskoj vili”.

Naredne godine započeo je studije na Mudroslovnom (filozofskom) fakultetu Kraljevskog univerziteta u Zagrebu. Školovanje je nastavio u Beču, a potom u Krakovu gdje ga je zatekao Prvi svjetski rat.

Po izbijanju rata vratio se u zemlju. Odmah po dolasku u Split, sredinom jula, austrijska policija ga je uhapsila i odvela u Šibenski, a potom u mariborski zatvor u kojem će, kao politički zatvorenik, ostati do marta 1915. godine. Za vrijeme boravka u mariborskom zatvoru, Andrić je intenzivno pisao pjesme u prozi.

Po izlasku iz zatvora, Andriću je bio određen kućni pritvor u Ovčarevu i Zenici u kojem je ostao sve do leta 1917. godine.

Andrić je imao veoma uspješnu diplomatsku karijeru – godine 1920 bio je postavljen za činovnika u poslanstvu u Vatikanu, a potom je radio kao diplomata u konzulatima Trstu i Gracu. U to vrijeme objavio je zbirku pjesama u prozi ”Nemiri”, pripovijetke “Ćorkan i Švabica”, ”Mustafa Madžar”, ”Ljubav u kasabi“…

Bio je član Srpske akademije nauka i umjetnosti, a 1961. godine dobio je Nobelovu nagradu za književnost za roman ”Na Drini ćuprija”.

Neke od njegovih najpoznatijih dijela su – ”Nemiri”, stihovi u prozi (1920), ”Put Alije Đerzeleza”, (1920), ”Most na Žepi”, (1925), ”Anikina vremena” (1931), ”Na Drini ćuprija” (1945), ”Gospođica” (1945), ”Prokleta avlija”, novela 1954….

U Galeriji RTS-a sutra će biti otvorena izložba ”Andrićeva lica” povodom 38 godina od Andrićeve smrti, a isto sutra u Javnoj biblioteci Manuel Alvar, u Madridu biće otvorena izložba ”Ivo Andrić – pisac i diplomata”.

U času smrti imao je nepune 83 godine, a u Andrićevoj bilježnici je ostao zapis: “Pomisao na smrt izaziva, već sama po sebi, kod čovjeka strah. A kod književnika i svakog ‘javnog radnika’ dolazi uz to još i odvratnost od glupih i neiskrenih nekrologa koji nas čekaju…”

Srbija je 2011. godine obilježila dva jubileja – 100 godina od objavljivanja Andrićevog prvog književnog rada (u časopisu “Bosanska vila”) i 50 godina od kako je dobio Nobelovu nagradu, a u oktobru prošle godine i 120 godina od njegovog rođenja.

Izvor: Blic.rs