Grobovi ustaških žrtava prepušteni zaboravu

I 70 godina poslije pokolja koji su počinile ustaše u selima na obodu Banjaluke, mnogo toga je ostalo pokriveno velom tajne, a prema informacijama kojima raspolažu mještani i potomci žrtava, postoji još grobova koji do danas nisu locirani!

Malo kome je jasno zbog čega se o 2.300 poklanih Srba u okolini Banjaluke priča i podsjeća samo jednom godišnje, tokom obilježavanja godišnjice, te zbog čega ni do danas nije pokrenut ozbiljan istraživački projekat koji bi razjasnio najmračniji trenutak istorije grada na Vrbasu.

Sakrivene grobnice

Ustaše su u februaru 1942. godine u selima Drakulić, Šargovac, Motike i Rakovačke bare na zvjerski način pobile sve Srbe koje su zatekli u kućama, od tek rođenih beba do najstarijih meštana. O zločinu se ćutalo tokom pedesetogodišnje vladavine komunizma, a oni koji su bili uporniji u traženju istine, dobijali su otvorene pretnje, premještani u druge krajeve SFRJ ili ućutkivani na razne načine. Zbog činjenice da su u zločinu i pljački učestvovale i komšije pobijenih, ali i zbog zvanične verzije partizanske istorije, koja bilježi da su prije, u vrijeme i poslije pokolja, partizanske jedinice pod vođstvom Karla Rojca i Josipa Mažara činile herojstva i razbijale neprijateljske snage u neposrednoj blizini mjesta zločina, nije bilo bezbjedno ni raspitivati se o detaljima, praviti spiskove žrtava ili na bilo koji način ugrožavati nametnutu istoriju i bratstvo i jedinstvo. Tako je sahrana žrtava uslijedila tek 23 godine poslije pokolja, a na spomeniku sa petokrakom na vrhu je pisalo da je riječ o 1.400 “žrtava fašističkog terora”.

Mnoga stratišta nisu ni obilježena ni ekshumirana, a za jedno od njih nedavno su, na neobičan način saznali mještani Motika.

”Do tog podatka došli smo preko priče jedne katolikinje iz Motika, koja je nedavno, pred smrt, izrazila želju da otkrije tajnu o tome šta se sve dešavalo tog februara 1942. godine. Prema njenom kazivanju, postoji još jedno mjesto gdje su ljudi zatrpani, jama koja nikad nije ekshumirana, a mi smo odlučni da to mejsto pronađemo. Stratišta za koja se zna su uglavnom zarasla u korov i šiblje, a nekima se ne može prići. Postoji tu mnogo toga što nikad nije izneseno u javnost, a postoji i informacija da se u Arhivu u Sarajevu nalazio i film koji su ustaše snimale tog dana, a otkriven je navodno tek pošto je oštećen poslije požara. Za fotografije se znalo da su snimane, ali ukoliko je postojao i film, verjovatno je da postoji još mnogo materijala koji bi pomogao u osvijetljavanju ovog zločina”, kaže Dražen Metlić iz Motika, gdje je početkom ove godine održana izložba posvećena žrtvama pod nazivom “Motike – da se ne zaboravi”.

Zločin gurnut u zaborav

Komunistički motivi zataškavanja ovog zločina su postojali i zbog činjenice da su neki od lokalnih ustaša odmah poslije rata bili nosioci funkcija u lokalnoj vlasti, kao i da su neki od pljačkaša proglašavani herojima i spasiocima. Osim rijetkih entuzijasta, koji su dio istorije uspjeli da otrgnu od zaborava, te potomaka žrtava i mještana ovih sela, koji su uglavnom ignorisani danas isto kao i u komunizmu, niko se nije bavio ozbiljnijim i obimnijim istraživanjem ovog zločina, pa zbog takvog nemjara, još postoje neosveštani grobovi u koje su zatrpane porodice, svjedoci su poumirali od starosti, a vrijedni dokazni materijali godinama su propali ili uništavani.

Poznato je i da su zakopavanečitave porodice na mjestima gdje su pobijeni, pa su tek 1965. godine tijela ekshumirana i sahranjena u zajedničkoj grobnici. Međutim, u zajedničkoj grobnici sahranjeno je 1.400 žrtava, a prema svim podacima, spiskovima i izvorima, broj žrtava je bio veći od 2.300, među kojima je bilo 551 dijete. Komunističke vlasti sve do 1947. godine, po riječima svjedoka, tolerisale su ustaše koje su i dalje bile na ovom području, zagorčavajući život preostalim Srbima koji su godinama poslije rata živeli u strahu.

Pojedinci otrgli zločin od zaborava

S obzirom na to da su u februaru 1942. zbrisane kompletne porodice, te da se o zločinu nije smjelo javno pričati, pitanje je koliko bi uopšte bilo podataka o čitavom događaju da nije bilo nekoliko pojedinaca koji su vlastitim snagama tokom godina istraživanja uspeli da dokumentuju delove stravičnog zločina.

Obimnu dokumentaciju i svjedočanstva objavili su Jovan Babić u knjizi “Spomen-hram Svetog velikomučenika Georgija u Drakuliću” i Lazar Lukajić u knjizi “Fratri i ustaše kolju”, a o ovom zločinu snimljen je i dokumentarni film Radio-televizije Republike Srpske, ali mještani smatraju da je ispričan tek deo stravične priče te da istina i neosveštani grobovi još čekaju neka bolja vremena i pametnije generacije.

Izvor: pressrs.ba