Ko je Karl Fagerstrom i kako se testom utvrđuje stepen zavisnosti od nikotina?

Klinički psiholog Karl Fagerstrom se, u borbi protiv pušenja, tokom sedamdesetih godina aktivno zalagao za nikotin u zamjenskoj terapiji za pušače. Osmislio je Fagerstrom test, kojim se utvrđuje stepen zavisnosti od nikotina, a koji i 50 godina kasnije, koristi većina zdravstvenih institucija u svijetu.

Nikotin je glavni krivac koji pušače vodi u zavisnost od cigareta, a u vrijeme kada je to utvrđeno, medicinski eksperti istraživali su mogućnosti kako da ga stave u službu rješenja koje će pomoći pušačima širom svijeta da se zauvijek riješe cigareta. U skladu sa tim je sedamdesetih godina prošlog vijeka ustanovljena nikotinska zamjenska terapija (nicotine replacement therapy – NRT), koja je pušačima omogućila značajno manji unos nikotina i to u manje štetnim oblicima – kao što su žvake, flasteri i tablete. Kasnije su naučna istraživanja potvrdila da nikotin u stvari nije najštetniji sastojak cigareta, već duvanski dim. Takođe, istraživanja su dokazala da nikotin ima drastično manje štetne posljedice ukoliko se konzumira bez pratećih toksičnih materija koje se nalaze u duvanskom dimu.

Fagerstrom test: Rješenje je nula bodova

Doktor Fagerstrom je prije skoro 50 godina uveo test za utvrđivanje stepena zavisnosti od nikotina koji je do dan-danas ostao najčešće korišćeni upitnik za ove svrhe. Test ovog švedskog stručnjaka se sastoji od svega šest ključnih pitanja, a u zbiru je potrebno skupiti što manje poena. U slučajevima težih oblika zavisnosti, pacijentima bi se preporučivala nikotinska zamjenska terapija i dodatni ljekarski pregledi. Iako je zavisnost od nikotina definisana kao niz kognitivnih, bihejvioralnih i psiholoških simptoma, potrebno je što ranije utvrditi njen nivo kako bi se spriječile štetne posljedice kod odvikavanja.

Nikotinska zamjenska terapija danas nije jedino rješenje za pušače

Profesor Karl Fagerstrom se nakon priznanja od strane SZO za izuzetan doprinos u oblasti kontrole pušenja i više od pola vijeka ekspertize u ovom polju, danas najviše interesuje za razumijevanje pozitivnih efekata nikotina u redukovanju pušenja i izloženosti štetnim materijama, za one koji ne prestanu da puše. Za Fagerstorma „prirodan slijed“ okolnosti predstavlja koncept smanjenja štete, za koji tvrdi da i dalje izaziva kontroverze, ali predstavlja jedan od puteva do rješenja problema za pušače. Kao vidove manje štetnog konzumiranja nikotina, profesor navodi primjere zemalja koje sa uspjehom prihvataju koncept smanjenja štete kao što je Japan, zemlja u kojoj su napopularniji uređaji koji zagrijavaju a ne sagorijevaju duvan i Veliku Britaniju koja podržava elektronske cigarete.

Da li je nikotinska zamjenska terapija postigla očekivane rezultate?

Podsjetimo, žvake, flasteri ili tablete, su proizvodi koji služe kao nikotinska zamjenska terapija i regulisani su od strane Američke agencije za hranu i lijekove (FDA) sa ciljem da pomognu pušačima da ostave cigarete. Međutim poslednjih godina, FDA je proširila razmatranje i za proizvode koji su na bazi duvana i sadrže nikotin, ali je izloženost štetnim materijama prilikom njihovog korišćenja značajno smanjena. S tim u vezi, Fagerstrom navodi da trenutno samo dva proizvoda imaju saglasnost FDA kad je reč o proizvodima modifikovanog rizika, dok je samo jedan takav prisutan i na našem tržištu. Čuveni ljekar ukazuje i na to da statistika potvrđuje da se posljednjh godina broj pušača klasičnih cigareta smanjuje u korist alternativnih proizvoda koji sadrže nikotin. „Elektronske cigarete su poslednjih godina popularne u pomoći pušačima da se odreknu klasičnih cigareta“, kaže Fagerstrom i ukazuje da i uređaji koji zagrijavaju duvan svoju popularnost doživljavaju zato što oponašaju ritual pušenja, „ali su manje štetne“. „Pušači sada više nego ikad ranije imaju mogućnost da izaberu proizvode koji su slični cigaretama“, zaključuje Fagerstrom koji kaže da se „ključna bitka u konceptu smanjenja štete vodi oko toga da li je nikotin taj koji će biti iskorijenjen ili prihvaćen“.