“Hristos vaskrse” ili “Hristos voskrese” ili nešto treće?

Share on FacebookTweet about this on Twitter
Preporuči na Viberu Pratite nas putem Vibera

Objavljeno: 15. 4. 2017

Skoro svake godine, oko Vaskršnjih praznika, povede se rasprava kako je pravilno reći Vaskrs ili Uskrs. Kako je ispravno pozdraviti “Hristos vaskrese”, “Hristos voskrse”, “Hristos vaskrs” ili je neka druga verzija ipak pravi pozdrav. Šta je ispravno i ko je u pravu?

“Vaskrs”, “Vaskrsenije”, “vaskrsnuti”, “vaskrse” (u značenju uskrsnu) su oblici koji pripadaju starom srpskom književnom i crkvenom jeziku. Ovakav jezik se do sredine 18 vijeka koristio u srpskoj sredini odnosno u svim prostorima koji su se nalazili pod Srpskom pravoslavnom crkvom. U pitanju je srpskoslovenski jezik odnosno srpski dio staroslovenskog jezika. U knjigama se još naziva i srpska redakcija staroslovenskog jezika. Nastala je nastala je u vrijeme kada su Srbi primili slovensko bogosluženje i slovensku pismenost (tokom 10. vijeka). Od tada pa do prvih decenija 15. vijeka Srbi su pomenute riječi izgovarali sa poluglasnikom iza početnog “v”, a od 15. vijeka izgovaraju ih sa “a”.

Srbi su srpskoslovenski jezik, kao zvanični crkveni jezik, zamijenili ruskim crkvenim jezikom (ruskoslovenskim) i to sredinom 18. vijeka. Od tada do danas ruskoslovenski jezik se upotrebljava u Srpskoj pravoslavnoj crkvi kao zvaničan crkveni jezik. U tom crkvenom jeziku riječi o kojima govorimo izgovaraju se na ruski način (sa o u prvom slogu): Voskresenije, voskresnuti, voskrese.

Po Vuku

Vuk Karadžić, u svom “Rječniku”, kao glavni naziv ovog praznika je uzeo Vaskrsenije, ali spominje i druge nazive – Vaskrsenje, Uskrs, Vazam, Veligdan. U njegovoj zbirci poslovica, u jednoj se sreće prvi navedeni naziv, a u dvije – Uskrs.

Ni svoj stari naziv za ovaj praznik Srbi nisu zaboravili. Upravo zato se danas može čuti i Vaskrs(enije), vaskrsnuti, pored Voskresenije, voskresnuti. Riječ “Uskrs” pripada srpskom narodnom jeziku, u kojem je u veoma davno vrijeme početno “u” dobijeno od starog početnog “v” (iza koga je slijedio tvrdi poluglas).

Tako danas imamo Uskrs (srpsko narodno), Vaskrs (staro srpsko književno i crkveno) i Voskresenije (današnje srpsko crkveno). U pozdravu se nije uobičajio narodni izgovor Hristos uskrsnu. Sačuvano je staro srpsko crkveno (srpskoslovensko) Hristos vaskrse i današnje crkveno (ruskoslovensko) Hristos voskrese.

Ostali oblici koji se čuju, Hristos voskrse ili vaskrese ili vaskrs, ne pripadaju ni starom ni današnjem srpskom crkvenom jeziku.

Vaskrs ili Uskrs po lingvistima

Mnogi bi rekli da nije bitno kažemo li Vaskrs ili Uskrs. Bitno je da se razumijemo. Sa druge strane, veliki broj stanovnika Republike Srpske i Srbije smatra da je Vaskrs ipak više u duhu srpskog jezika.

U Srpskom jezičkom priručniku piše da je razlika između ove dvije riječi samo političkog karaktera. Autori ovog priručnika su Pavle Ivić, Ivan Klajn, Mitar Pešikan i Branislav Brborić.

Priručnik “kaže” da postoji veliki broj hrvatskih riječi čije preuzimanje ne dolazi u obzir, ali i da je “broj takvih riječi donekle i vještački povećan posljednjih godina, politički motivisanim (mada sasvim nenaučnim) tvrdnjama da je tobože domovina “hrvatski” a samo otadžbina srpski, ili da “hrvatske” oblike Uskrs, uskršnji treba zamijeniti “srpskim” Vaskrs, vaskršnji”.

Ipak, u Pravopisu srpskog jezika piše da, iako se obe riječi koriste u srpskom književnom i narativnom izrazu, izvjesne razlike postoje. One su stilskog karaktera, pa je tako prefiks “vas-” svečaniji, a prefiks “us-” pripada stilski neutralnom standardu.

Izvor: Srpskacafe

Share on FacebookTweet about this on Twitter
Preporuči na Viberu Pratite nas putem Vibera

Međunarodno priznati IT kursevi

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne nužno i stavove internet portala Banjaluka.com. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Portal Banjaluka.com zadržava pravo da obriše komentar bez najave i objašnjenja. Zbog velikog broja komentara Banjaluka.com nije dužan obrisati sve komentare koji krše pravila. Kao čitalac takođe prihvatate mogućnost da među komentarima mogu biti pronađeni sadržaji koji mogu biti u suprotnosti sa vašim vjerskim, moralnim i drugim načelima i uvjerenjima.

Šta mislite o ovoj temi?